Eli Heimans


Jac. P. Thijsse










Documentatie van
  • natuurbeleving
  • natuurstudie
  • natuurbehoud
  • natuureducatie


  • Heimans en Thijsse Stichting
     
    Home | Stichting | Actueel | Dossiers | Collectie | Contact | Links
     

    > Home > Actueel > Archief van actuele berichten > Laatste les van Thijsse - Naardermeer

    De laatste les van Jac. P. Thijsse
    Naardermeer

    Ze hadden nooit aan het erfgoed van schoolmeester Jac. P. Thijsse moeten komen, de planologen en wegenbouwers van Verkeer en Waterstaat. Mede daarom sneuvelde deze week de verbinding tussen de A6 en de A9. De bedreiging van het Naardermeer is door Natuurmonumenten in een zorgvuldig getoonzette tegencampagne op een hoger niveau getild: de plas van Thijsse werd een symbool voor verzet tegen het asfaltdenken. Terugblik op een slimme wegblokkade.

    Naardermeer
    Naardermeer (foto: ANP)
    'Hier wordt niet gebouwd', roept een foeilelijk bouwbord aan de boorden van het Naardermeer. Kreet en bord waren bedacht door een reclamebureau, ingeschakeld door Natuurmonumenten. Er was op het chique hoofdkantoor van de natuurorganisatie, het landgoed Schaep en Burgh in 's-Graveland in het najaar van 2005 geen moment van discussie over geweest. Dat bord gaf precies weer hoe Natuurmonumenten in de discussie stond: het was echt menens.
    Er was geen compromis mogelijk, de weg zou er niet komen. Er viel ditmaal niet te marchanderen. Geen polderoverlegjes, geen achterkamertjes geen geschipper, geen wisselgeld-gesprekjes.

    Op het hoogtepunt van de campagne van Natuurmonumenten reisde Bert Mooren, directeur van werkgeversorganisatie VNO-NCW West, naar 's-Graveland om te peilen of er misschien nog iets ruimte zat in het standpunt van Natuurmonumenten. Onderweg hoorde Mooren op de autoradio algemeen directeur Jan Jaap De Graeff van Natuurmonumenten in een spotje. Het was de man naar wie hij op zoek was. In het spotje maakte de Graeff duidelijk: in het natuurgebied Naardermeer komt geen weg. 'Wat doe ik eigenlijk hier nog', zei Mooren bij binnenkomst in de statige werkkamer van De Graeff. De werkgeversman realiseerde zich dat het standpunt van Natuurmonumenten onwrikbaar was nu de algemeen directeur zich publiekelijk had uitgesproken tegen het asfalt door het natuurgebied Naardermeer.
    De strijd was verloren, wist Mooren.

    Dat besef was bij De Graeff toen nog niet aanwezig. "We hadden een goed standpunt en veel medestanders, maar we zijn uiteindelijk verder gekomen dan ik een jaar geleden zelf had gedacht", zegt de directeur van Natuurmonumenten terugblikkend. Het was een bewuste dat De Graeff in het radiospotje sprak en niet de bij het publiek populaire beheerder.
    Dat is boswachter Gradus Lemmer. "Hoewel Gradus het veel beter zou hebben gedaan, vonden we dat ik in de radiospotjes moest optreden. Daarmee maakten we duidelijk dat het ons serieus was."

    De campagne tegen de snelweg begon ergens in 2004 met het kiezen van 'een goede basispositie'. Toen duidelijk was geworden dat de regering-Balkenende nog in deze kabinetsperiode een beslissing wilde nemen over het plan voor een verbinding tussen de A6 en de A9, was voor Natuurmonumenten helder dat de organisatie - opnieuw - een standpunt moets innemen. Vijf jaar eerder waren soortgelijke plannen al door de Tweede Kamer geblokkeerd, maar het circus zou nu opnieuw beginnen.
    "Een goede basispositie is het belangrijkste. En als je die positie eenmaal hebt, moet je er nooit meer van afwijken, wat er ook gebeurt. Anders verlies je je geloofwaardigheid. Ook al ga je uiteindelijk ten onder omdat je verliest, alles beter dan schipperen", zegt De Graeff, voormalig dijkgraaf van Schieland. De basispositie hield in dat Natuurmonumenten zich desnoods tot de rechter zou verzetten tegen aantasting van het natuurgebied. Er was geen ruimte voor onderhandeling over varianten. Het was een fundamentele keuze, maar ook een positie die door Natuurmonumenten niet vaak werd ingenomen. "We zijn geen actiegroep. met ons valt vaak ook te overleggen over alternatieven." Ditmaal niet. "Want er zijn goede alternatieven voor die weg."
    Geregeld kreeg De Graeff telefoontjes van het departement in Den Haag. Of er toch niet gepraat kon worden over een tunnel. "De tunnelmond kon een kilometer of 500 meter worden verlegd, het gebied zou wat mooier kunnen worden aangekleed. Het was voor ons onbespreekbaar."

    Wat zwaar meespeelde: met het Naardermeer was het 100 jaar geleden allemaal begonnen. Het is het oudste beschermde natuurgebied, in 1906 voor 150.000 gulden aangekocht door de Vereniging Natuurmonumenten. "Het is de bakermat van de natuurbescherming van Nederland. We hebben het een eeuw geleden voor de poorten van de hel weggesleept, het gebied moest vuilstortplaats voor Ammsterdam worden. Het is erfgoed van Jac. Thijsse, met een symbolische betekenis die het belang van het natuurgebied overstijgt."

    Binnen Natuurmonumenten werd een zevenkoppig campagneteam geformeerd, dat wekelijks en soms vaker bijeen kwam om de strategie te bepalen. Er werd budget vrijgemaakt, 3 ton in totaal, waarvan de radiospotjes het meeste opslokten. En er werden medestanders gezocht. Die waren er volop. Niet alleen in het openbaar bestuur (Amsterdam en de provincie Noord-Holland), maar ook bij bewonersorganisaties (Weesp, Vecht, het Gooi, Muiden, Driemond) en bij milieugroepen (Milieudefensie, drie provinciale milieufederaties, Stichting Natuur en Milieu) was er volop animo om mee te doen in een tegencampagne. "Alleen hadden we dit nooit voor elkaar gekregen."
    Iedere partij besloot voor zichzelf te opereren, maar de uitgangspositie, geen verbinding tussen de A6 en A9 was voor ieder gelijk. De Graeff: "Bij de bewoners- en milieuorganisaties hoefden we die basispositie niet telkens weer te herijken. Bij het bestuur - Amsterdam en Noord-Holland - hebben we geregeld gepolst of het standpunt nog was veranderd. Bij de politiek weet je het immers nooit." Omgekeerd kwamen er ook wel telefoontjes uit Noord-Holland naar 's-Graveland: jullie menen het toch wel echt, hè?

    De campagne raakte een gevoelige snaar, denkt De Graeff achteraf. "Onze kreet 'Hier wordt niet gebouwd' werd overal herkend, het stond voor meer dan het redden van het Naardermeer. Ook in Breskens en Appingedam konden mensen die bredere betekenis van de slogan aanvoelen."
    Van aanvang af werd via vier districtscommissies het contact met de directe achterban onderhouden. "We moesten ons vergewissen van de steun van onze leden." Natuurmonumenten wilde geen herhaling van de soms zeer emotionele discussies over bouwen in het IJmeer bij Amsterdam enkele jaren geleden. "Toen is er in de Vereniging Natuurmonumenten heel wat afgeknokt. Natuurlijk waren er ook nu leden die boos opzegden. Maar we kregen ook veel brieven van leden die ons prezen om onze opstelling." Zo'n 50 leden zegden gemotiveerd hun lidmaatschap op. "Als het er honderden waren geweest, dan hadden we ons op ons achterhoofd gekrabt. Vijftig leden minder is jammer, maar het hoort erbij. We hebben er ook ongetwijfeld neiuwe door gekregen."

    In het voorjaar van 2006 werd een woonark op het Naardermeer gesleept, vanwaar Bekende Nederlanders hun visie gaven op de dreigende aantasting van het gebied. De actie paste in het beleid om vooral de publieke opinie te bewerken; van een directe politieke lobby was nauwelijks sprake. Uiteindelijk ging het er vooral om het toch al broze draagvlak onder het plan van verkeersminister Karla Peijs stelselmatig en gestructureerd te ondermijnen.

    Peijs trachte in juni de schade te beperken door midden in het gebied een persconferentie te beleggen, waarin ze haar visie wilde ontvouwen. De Graeff: "Ze wilde het het over de technische details van haar plan hebben. Maar de maatschappelijke discussie was toen al een stuk verder. Dat heeft men onderschat." De persconferentie verliep chaotisch, een bus waarin het gezelschap werd aangevoerd liep vast op de smalle weggetjes in het gebied. Tot overmaat van ramp maakte de PvdA aan de vooravond van Peijs' optreden bekend dat de partij geen steun zou verlenen aan een weg door het natuurgebied. "Het was een cruciale periode", zegt de Graeff. "Op een goed moment voelden we dat de beslissing onze kant op ging." Kort voordat het kabinet zou besluiten over het plan van Peijs (wat overigens niet doorging omdat het kabinet viel), waren er nog wat radiospotjes gepland. De Graeff besloot ze terug te trekken. "We wilden voorkomen dat we als drammerig of schreeuwerig werden gezien. Sommigen vinden Natuurmonumenten erg netjes, ik vind dat een compliment. Campagne voeren is vooral duwen. Je moet niet gaan forceren, want dan ontstaat irritatie en dan schiet je je doel voorbij."

    Joop Bouma

    Bron: Trouw / de Verdieping / zaterdag 16 september 2006.


    Klik hier voor een overzicht van actuele berichten.


    Word donateur van de Heimans en Thijsse Stichting!

    Naar boven ^