Heimans en Thijsse Symposium 2023

Leidt meer kennis van de geschiedenis tot een succesvollere natuurbescherming?

Op zaterdag 18 november 2023 vond het jaarlijkse symposium van de Heimans en Thijsse Stichting plaats. Hieronder leest u een verslag van de geslaagde middag.

Een betere kennis van de geschiedenis van natuur en natuurbescherming in Nederland was een centraal thema bij dit symposium. Met de gedachte dat een betere kennis van die geschiedenis zou kunnen leiden tot een succesvollere natuurbescherming in de toekomst.

Jan Luiten van Zanden opende het symposium. Hij illustreerde dat historici zich niet om de natuur bekommerden, maar zich alleen interesseerden in het welbevinden van de mens. Nu constateren we dat die natuur wel degelijk voor ons van belang is en dat we daar beter mee om moeten gaan. Biodiversiteit is daarbij een goede maat voor het ‘welzijn van de aarde’ en om de ontwikkelingen in de gaten te houden.

Sander Govaerts illustreerde met spectaculaire voorbeelden dat er sprake was van een omgang met de natuur in de gouden eeuw die we ons nu eigenlijk niet meer voor kunnen stellen.  Denk aan de reigerbossen. Hij gaf ook aan dat het van groot belang is om de talloze archieven beter ontsloten te krijgen om de verbinding tussen de historici en ecologen inhoud te geven, zodat we wel degelijke getallen hebben van voor 1970. Voor recentere perioden werden grote veranderingen gedemonstreerd door Harrie van der Hagen, Herman van Dam en Marc Argeloo. Zelfs Thijsse vond konijnen nog ronduit schadelijk en vennen werden in eerste instantie vooral gebruikt om veen te winnen. In de Gouden Eeuw waren er veel minder vennen in ons land, ze waren vaak geheel dichtgegroeid met veen! Moeiteloos hadden deze veranderingen met andere voorbeelden aangevuld kunnen worden, denk aan laag- en hoogveenontginningen of de massale aanplant van bossen. Er wordt wel eens gezegd dat Nederland in de 20e eeuw grondig op de schop is gegaan maar in de eeuwen daarvoor was dat niet minder het geval…  De voordrachten illustreerden dat we eigenlijk de natuur van vroeger maar slecht kennen. Sander Govaerts voegde daar o.a. nog aan toe dat veranderingen niet lineair gingen. De wolf kende ook rond de gouden eeuw ups en downs.

Het shifting baseline syndroom kwam daarbij ook diverse malen ter sprake. Elke generatie heeft zijn eigen beeld op het verleden, en dat beeld schuift in de tijd steeds op.

Anton van Haperen gaf eveneens aan dat we de geschiedenis slecht kennen maar zijn voorbeeld betrof de recente geschiedenis van de inzet van de natuurbescherming in Zuidwest-Nederland.  De Contactcommissie voor Natuur- en Landschapsbescherming was hier veel actiever bij betrokken dan de lokale natuurbeschermers, en bij diverse grote dossiers was het bepaald niet de natuurbescherming die de doorslag gaf bij gemaakte keuzen.  Ook met het oog op de toekomst is dat een belangrijk aandachtspunt.

De geschiedenis kan ons ook helpen om onze blinde vlekken beter te herkennen. Een voorbeeld hiervan is de beperkte huidige aandacht voor de natuur onder water in zeeën en oceanen. Vergelijk de aandacht voor alles wat in de Noordzee gebeurt maar eens met de aandacht voor het kappen van bossen. Marc Argeloo beargumenteerde dat de belangstelling voor natuurbescherming nog tot te weinig groepen mensen beperkt is.

Henny van der Windt geeft aan dat er veel oorzaken voor veranderingen zijn in de inzet voor natuurbescherming. Dat de samenkomst van diverse oorzaken wel degelijk kan leiden tot kantelpunten waarbij hij als voorbeelden o.a. begin vorige eeuw noemt, de oprichting van de eerste nationale parken, de inzet voor de bescherming van de Waddenzee, de plannen voor de grote rivieren noemt en de periode Bleker noemt. Hij destilleert daar een aantal lessen uit voor de toekomst.

  • De natuurbescherming moet beter leren om coalities te sluiten, nieuwe organisatievormen soms te omarmen, de doelen soms aan te passen, beter zichtbaar en niet te braaf te zijn
  • De overheid is daarbij van groot belang, maar is ook veelkoppig, en dat is soms lastig.
  • En we zullen moeten accepteren dat externe gebeurtenissen of plotselinge onverwachte veranderingen altijd aan de orde kunnen zijn

Het symposium raakte evident bij de circa 170 aanwezigen een snaar, zette ook aan het denken. Daarbij mag niet vergeten worden dat er ook sterke punten zijn bij de natuurbescherming. Denk bijvoorbeeld aan de huidige veelzijdigheid van de natuurbescherming, denk aan de grote aantallen organisaties die zich allen met een deel van het totaal bezighouden en elkaar goed aanvullen.  Maar dat maakt de vraag niet minder actueel hoe we anno 2025 tot een effectief netwerk van maatschappelijk betrokken natuurbeschermers komen, met een goede toegang in de politiek!

 

Help mee

om het debat over de natuurbescherming in Nederland te voeren en de oude idealen van Eli Heimans en Jac. P. Thijsse een nieuwe inhoud te geven, zodat de natuur in Nederland een echte toekomst krijgt.

Nieuws

  • Vacature bibliotheekmedewerker

    De Heimans en Thijsse Stichting is bezig met een reorganisatie van de bibliotheek. Voor deze grote klus (en ook voor daarna) kunnen we versterking goed gebruiken, daarom zijn we op zoek naar één of meer enthousiaste nieuwe vrijwilligers. Het werk…
    Lees meer

  • Nieuw deeltje in de Heimans en Thijsse Reeks

    Terwijl veel mensen tegenwoordig leunen op sites als waarneming.nl, was de natuurliefhebber nog niet zo lang geleden aangewezen op het oude vertrouwde notitieboekje. Deze ‘opschrijfboekjes’ met veldwaarnemingen staan, samen met andere vormen van natuurdagboeken, centraal in het nieuwste boekje van…
    Lees meer

  • Tijdelijke alternatieve catalogus Heimans en Thijsse bibliotheek

    Tot onze spijt is de online catalogus van de Heimans en Thijsse Stichting al enige tijd uit de lucht. De catalogus – gebouwd als hobbyproject door oud-vrijwilliger Herbert Kuyvenhoven –  voldeed niet meer aan de hedendaagse websitevereisten en is op…
    Lees meer

  • Heimans en Thijsse Prijs 2023 voor Aaf Verkade Aaf Verkade (Foto; Rob Buiter)

    De Heimans en Thijsse Stichting heeft met trots de prestigieuze Heimans en Thijsse Prijs toegekend aan Aaf Verkade, een uitzonderlijke persoon die zich heeft ingezet voor het wekken van belangstelling voor de natuur, natuurstudie en natuurbescherming in Leiden en daarbuiten….
    Lees meer

Agenda

  • Jaarvergadering 2024

    De jaarvergadering van de Heimans en Thijsse Stichting vindt plaats op zaterdag 16 maart. In de jaarvergadering bespreekt het bestuur de jaarstukken van de stichting (jaarverslag 2023, financiële stukken 2023 en begroting 2024). We sluiten af met een hapje en…
    Lees meer